چون اهل مجلس ، اين كلمات مشفقانهء حكيمانه از سلطان ملكشاه استماع نمودند همه به آواز بلند زبان به دعا و ثنا گشاده به تهنيت سلطنت قيام نمودند . و خواجه نظام الملك در همين مجلس بر مرسومات عوام سپاه ، مبلغ هفتصد هزار دينار اضافه نموده هر يكى از امرا و اعيان دولت را به آنچه لايق او بود سرافراز گردانيد . و بعد از آن ، سلطان ملكشاه در سه روز از آب جيحون ، كه سلطان شهيد الب‌ارسلان در مدّت بيست و پنج روز گذشته بود ، عبور نموده متوجّه نيشابور گشت . و در اين سال ، حاكم سمرقند ، كه به ملك « التكين » « 1 » مشهور بود ، فرصت غنيمت دانسته به عزم تسخير بعضى بلاد كه به سمرقند نزديك بودند لشكر كشيد ، و اوّلا ، ترمد « 2 » را به حوزهء تصرّف خود درآورده اموال و اسباب بىشمار از آن بلده به دست آورد . و از جمله وقايع اين سال آنكه الياس بن الپ « 3 » ارسلان ، كه در زمان پدر خود والى بلخ بود ، از بلخ به عزم تسخير جوزجان بيرون رفت . ملك التكين اين معنى را از جمله نعم غير متوقّعه دانسته عزيمت تسخير بلخ را مصمّم گردانيد . و اهل بلخ بر اين حال اطلاع يافته از ترس آنكه مبادا با ايشان نيز ملك التكين آنچنان نهب و غارت كه در ترمذ به فعل آورده به ظهور رساند ، پيش او كس فرستاده از وى امان خواستند و خطبه را به نام التكين خواندند . امّا خدمت التكين با وجود اين حال بلخ را نيز غارت كرده باز به جانب ترمد مراجعت نمود و جماعتى از معتمدان در بلخ گذاشت . امّا اهالى بلخ چون از وى آن بىقولى مشاهده نمودند ، بعد از غيبت او ، جمعى از اوباشان بلخ اتّفاق نموده گماشتگان ملك التكين را بتمامه به قتل رسانيدند . و چون اين خبر ، به ملك التكين رسيد از ترمد به جانب بلخ مراجعت نموده فرمود كه شهر بلخ را بتمامه بسوزند و اهالى آن را قتل عام نمايند . و چون اهالى بلخ اين حكم شنيدند سادات و علما و صلحا با تحف و هداياى لايق بيرون آمده پيش ملك التكين رفتند و از حركت ناشايستهء جمعى از اوباش ، از روى تضرّع و زارى اعتذار خواستند و ملك التكين عذر ايشان قبول نموده از سر سوختن آن شهر درگذشت ، امّا از تجّار آن شهر هركه مالدار بود جميع اموال را گرفته با غنايم بسيار باز به جانب ترمد مراجعت نمود . و چون الياس بن الپ ارسلان بر اين حال اطلاع يافت ، از ولايت جوزجان با ده هزار سوار از روى استعجال به جانب بلخ مراجعت نمود . چون به بلخ رسيد اهالى بلخ به استقبال او شتافته از بىداد ملك التكين شكوهء بسيار نمودند . بنابراين ، الياس در بلخ توقّف نافرموده به عزم انتقام متوجّه ترمد گشت .

--> ( 1 ) . م ، ق : البتكين . ( 2 ) . ترمد ؛ يا ترمذ از شهرهاى ماوراء النهر كه قاعدهء ولايات چغانيان و حاكم‌نشين آن بلاد است ؛ - انجمن آرا . ( 3 ) . العبر : اياز بن الپ ارسلان .